Jak postępować aby przełamywać bariery

JAK PRZEŁAMYWAĆ BARIERY,
KTÓRE UTRUDNIAJĄ OTWARTĄ KOMUNIKACJĘ
Z OSOBAMI
Z RÓŻNYMI TYPAMI NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
(na podstawie poradnika
Stowarzyszenia Dziennikarzy i Dokumentalistów KONCENTRAT,
“Inaczej mówiąc”) 

Wskazówki nie są uniwersalne.

Trzeba wrażliwości i otwartości na drugiego człowieka, by udało się zbudować prawdziwy kontakt. I obie strony muszą tego chcieć.

Jeśli czegoś nie wiemy, zapytajmy.

Jeżeli popełnimy gafę, przeprośmy.

*************************************************************************************************

Podpowiedzi przydatne w kontaktach
z osobami po amputacjach

  • Jeśli nie wiesz, czy możesz w jakikolwiek sposób rozmawiać ze znajomym o jego amputacji, delikatnie o to zapytaj. Jeśli napotkasz opór, nie zadawaj dodatkowych pytań i zaakceptuj tę decyzję.
  • Nie podkreślaj faktu amputacji, używając liczby pojedynczej zamiast mnogiej. Mów więc na przykład: „Nie wiem, czy będziesz miał tu wystarczająco dużo miejsca na nogi”. Użycie liczby mnogiej jest naturalne i nie sprawisz tym przykrości osobie po amputacji.
  • Nie pytaj o protezę, jej zakładanie i używanie, chyba że twój rozmówca sam zainicjuje ten temat.
  • Jeśli robicie coś, co wymaga sprawności albo dobrej kondycji fizycznej, możesz zapytać, czy towarzysząca ci osoba nie potrzebuje w tym jakiej pomocy.

*************************************************************************************************

Wskazówki przydatne w kontaktach
z osobami
z mózgowym porażeniem dziecięcym

  • Pamiętaj, że w tym przypadku z niepełnosprawnością fizyczną nie zawsze idzie w parze niepełnosprawność intelektualna, więc nie oceniaj nikogo po pozorach.
  • Jeśli osoba z mózgowym porażeniem dziecięcym mówi w sposób niewyraźny i nie zrozumiałeś jej słów, nie udawaj, że jest inaczej. Poproś o powtórzenie tego, co powiedziała.
  • W sytuacji, gdy osoba, którą poznałeś, nie mówi, zorientuj się, w jaki sposób komunikuje się z otoczeniem. Być może, używa znaków graficznych (piktogramów, obrazków czy symboli) albo gestów. Może się okazać, że literuje słowa, wykorzystując do tego specjalną tablicę albo ma sprzęt elektroniczny. Bądź otwarty i cierpliwy.
  • Nie lekceważ osoby, z którą nie możesz nawiązać kontaktu słownego. To, że nie mówi, nie oznacza, że nie może dokonywać wyborów, podejmować decyzji czy wyrażać swoich myśli i uczuć.
  • Część osób z mózgowym porażeniem dziecięcym porusza się na wózku, o kulach albo przy użyciu balkonika, ma niedowłady albo wykonuje mimowolne ruchy. Może ci się wydawać, że ktoś taki potrzebuje natychmiastowej pomocy lekarskiej, bo jego niekontrolowane ruchy i mimika to wyraz bólu. Upewnij się, jak jest w rzeczywistości, nim zainterweniujesz.

*************************************************************************************************

Podpowiedzi i wskazówki przydatne
w kontaktach z osobami
z niepełnosprawnością intelektualną

  • Zamiast poprawnego, ale nacechowanego emocjonalnie określenia „osoba z upośledzeniem umysłowym”, staraj sie na co dzień używać sformułowania „osoba z niepełnosprawnością intelektualną”, które jest neutralne i opisowe.
  • Nie traktuj osoby z niepełnosprawnością intelektualną jak dziecka i nie przechodź z nią automatycznie na „ty”. Pamiętaj o formach grzecznościowych. Unikaj protekcjonalizmu i porozumiewaj się z tą osobą tak jak z każdym dorosłym.
  • Staraj się formułować wypowiedzi w sposób jasny i klarowny. Używaj prostych słów, unikaj abstrakcyjnych porównań i skomplikowanej składni. Zawsze bierz pod uwagę możliwości konkretnej osoby.
  • Pamiętaj, że możesz zapytać, czy zostałeś dobrze zrozumiany, a nawet poprosić o powtórzenie komunikatu.
  • Zdarza się, że osoba z lekką niepełnosprawnością intelektualną, która wydaje się dość dobrze funkcjonować, ma nierealistyczne wyobrażenia na temat swoich możliwości i umiejętności. Czasem stara się też za wszelką cenę zadowolić rozmówcę, a więc może mówić to, co – jej zdaniem – chcesz usłyszeć. Warto weryfikować jej słowa, na przykład zadając jedno pytanie na różne sposoby.
  • Weź pod uwagę, że ustalony porządek działania pozwala osobie z niepełnosprawnością intelektualną poczuć grunt pod nogami. Jeśli proponujesz jakieś zmiany planu, bądź cierpliwy i daj jej czas na dostosowanie się.
  • Jeśli masz możliwość, by swój komunikat wzbogacić o elementy graficzne, zrób to, np. opowiadając o jakimś miejscu, pokaż jego zdjęcie.
  • Czytelne piktogramy pozwolą osobie z niepełnosprawnością intelektualną szybciej odnaleźć w budynku szatnię, toaletę czy stołówkę, więc staraj się wprowadzać oznaczenia obrazkowe.

*************************************************************************************************

Podpowiedzi przydatne w kontaktach
z osobami niesłyszącymi
i niedosłyszącymi

  • Zorientuj się, w jaki sposób najłatwiej będzie się wam komunikować – może twój rozmówca bez problemu czyta z ruchu ust i mówi, a może będzie chciał porozumiewać się pisemnie. Jeśli używa języka migowego i potrzebny okaże się tłumacz, też nie ma w tym nic dziwnego. W takiej sytuacji pamiętaj tylko, by zwracać się bezpośrednio do osoby niesłyszącej, np.: „Gdzie mieszkasz?”, a nie do tłumacza: „Proszę spytać, gdzie ten on mieszka”.
  • Jeśli chcesz zacząć rozmowę, zwróć na siebie uwagę – możesz na przykład wykonać jakiś gest ręką albo dotknąć ramienia drugiej osoby, tak by nawiązać z nią kontakt wzrokowy.
  • Jeżeli osoba niesłysząca lub niedosłysząca mówi mało wyraźnie, w pierwszej chwili możesz mieć problem, by ją zrozumieć. Nie udawaj, że jest inaczej, tylko poproś o powtórzenie komunikatu, a potem upewnij się, czy dobrze zrozumiałeś. To kwestia treningu, więc daj sobie trochę czasu na pokonanie tej bariery.
  • Zadbaj o to, by pomieszczenie, w którym się spotykacie, było ciche, spokojne i dobrze oświetlone.
  • Mów krótkimi, prostymi zdaniami. Nie używaj kwiecistych porównań i skomplikowanych metafor.
  • Nie staraj się mówić dużo wolniej, głośniej i wyraźniej niż robisz to zazwyczaj, bo niechcący zniekształcisz w ten sposób komunikat.
  • Utrzymuj kontakt wzrokowy z rozmówcą, nie odwracaj się i nie zasłaniaj ust w czasie mówienia, nie żuj też gumy.
  • Jeśli spotykacie się w większej grupie, możesz krótko streszczać osobie niesłyszącej lub niedosłyszącej przebieg dyskusji.

*************************************************************************************************

Wskazówki przydatne w kontaktach
z osobami niewidomymi

  • Nigdy nie dotykaj laski, nie przekładaj i nie przestawiaj jej – stanowi ona integralną część przestrzeni osobistej osoby niewidomej. Możesz jedynie poprosić, by sama ją przeniosła w inne miejsce.
  • Gdy wchodzisz do pomieszczenia, w którym jest osoba niewidoma, przywitaj się głośno, by dać jej możliwość zauważenia twojej obecności. Zasygnalizuj również sytuację, gdy będziesz już wychodził.
  • Jeśli chcesz przywitać się lub pożegnać z osobą niewidomą przez podanie ręki, powiedz zwyczajnie: „Chcę uścisnąć twoją dłoń”.
  • Jeśli jesteście w większym gronie i zwracasz się do osoby niewidomej, zaznacz, że mówisz właśnie do niej, używając jej imienia.
  • Nie musisz unikać sformułowań typu: „do zobaczenia”, „spójrz na to z innej strony”, „wchodzę w ciemno” – niewidomi używają ich w sposób zupełnie naturalny.
  • Gdy chcesz pomóc osobie niewidomej dostać się do jakiegoś miejsca, pozwól, by złapała twoje ramię na wysokości łokcia. Nie bierz jej pod ramię albo za rękę, nie popychaj przed sobą. Jeśli nie wiesz, jak iść z osobą niewidomą, powiedz jej o tym, a uzyskasz najlepsze wskazówki.
  • Jeżeli pomagasz osobie niewidomej dotrzeć do krzesła, połóż jej dłoń na oparciu i określ położenie mebla, na przykład mówiąc: „Krzesło jest po twojej prawej stronie”.
  • Podając osobie niewidomej posiłek, nie ozdabiaj go niczym, co nie jest jadalne. Opisz, co znajduje się na talerzu, używając do tego wyobrażenia tarczy zegarowej. Składniki, które są najdalej od osoby niewidomej, wedle tej orientacji, są „na godzinie 12”. Możesz zapytać, czy osoba niewidoma życzy sobie, by pokroić jej potrawę, którą podałeś.
  • Gdy widzisz osobę niewidomą na przystanku, podejdź i zapytaj, czy potrzebuje jakiejś pomocy. Możesz powiedzieć, jaki autobus właśnie podjeżdża, sprawdzić w rozkładzie jazdy, ile minut musi jeszcze czekać na następny albo po prostu jej potowarzyszyć.
  • Ustąp miejsca osobie niewidomej w autobusie – tak będzie dla niej bezpieczniej. Ma bowiem większe niż osoba widząca trudności z zachowaniem równowagi, gdy pojazd szarpie na zakrętach lub podczas gwałtownego hamowania.

*************************************************************************************************

Podpowiedzi i wskazówki przydatne
w kontaktach
z osobami
z zespołem Tourett e’a

  • Niektóre osoby z syndromem Tourette’a mają tiki głosowe i ruchowe, które mogą przypominać niekulturalne lub złośliwe zachowania. Warto pamiętać, że ktoś, kto powtarza twoje gesty, kopie w krzesło, na którym siedzisz, albo wypowiada wulgarne słowa, niekoniecznie robi to celowo. Pełne oburzenia spojrzenia i komentarze tylko zwiększą jego zawstydzenie i zdenerwowanie, co wtórnie nasili tiki.
  • Jeśli poznajesz osobę, która ma tiki, nie udawaj, że tego nie widzisz. Dla rozładowania napiętej atmosfery możesz ją o to zapytać, ale nie próbuj wyciągać z niej dodatkowych informacji czy wyrażać współczucia. Daj tylko znać, że rozumiesz sytuację i wróć do właściwego tematu rozmowy.
  • Staraj się nie zwracać uwagi na te tiki, które nie są dla ciebie bardzo uciążliwe.
  • W sytuacji, gdy czyjeś tiki naruszają twoją przestrzeń osobistą, np. ktoś dotyka twojej twarzy czy łapie cię za rękę i czujesz się z tym niekomfortowo, powiedz mu o tym.
  • Jeżeli twój rozmówca ma tiki wokalne, poczekaj, aż miną, i kontynuujcie rozmowę.

*************************************************************************************************

Wskazówki przydatne w kontaktach
z osobami z autyzmem

  • Wśród osób z autyzmem są ludzie, którzy stosunkowo dobrze funkcjonują – kończą zwykłe szkoły, robią maturę, studiują, szukają pracy. To właśnie z nimi najczęściej masz szansę się spotkać.
  • W kontaktach z taką osobą przestrzegaj form grzecznościowych i zwracaj się do niej słowami: „proszę pani”, „proszę pana”, nawet jeśli ona sama przechodzi z tobą na „ty”.
  • Staraj się mówić prostym językiem, unikając metafor, dwuznaczności i ironii. Pamiętaj, że osoba z autyzmem ma trudność ze zrozumieniem komunikatów, które nie są jasne i jednoznaczne.
  • Jeśli nie jesteś pewien, czy osoba z autyzmem prawidłowo zrozumiała coś, co mówiłeś, możesz poprosić ją o powtórzenie komunikatu.
  • Osoba z autyzmem dużo lepiej rozumie i zapamiętuje to, co widzi, niż to, co słyszy. Jeśli to możliwe, w rozmowie posługuj się także zdjęciami, rysunkami albo piktogramami, które będą ilustrowały twoje słowa.
  • Nawet jeśli osoba z autyzmem nie odpowiada na twoje pytanie, nie zakładaj, że cię nie słucha i nie słyszy tego, co do niej mówisz. Zawsze w rozmowie zwracaj się bezpośrednio do niej, a nie do osoby, która jej towarzyszy.
  • To, że osoba z autyzmem nie patrzy na ciebie, nie znaczy, że cię lekceważy. Jeśli chcesz jej coś powiedzieć, nie rezygnuj tylko z tego powodu.
  • Osoba z autyzmem dużo lepiej sobie radzi, gdy ma przygotowany plan działania – jeśli to możliwe, rób dla niej harmonogramy, tabele z zadaniami do odhaczenia oraz spisy zadań do wykonania, na których będzie mogła zaznaczać wykonane już czynności.
  • Pamiętaj, że osoba z autyzmem lepiej funkcjonuje w środowisku, które dobrze zna. Nie wprowadzaj więc żadnych zmian w jej otoczeniu, jeśli to nie jest absolutnie konieczne.